Chàng Trương Chi giữa dòng đời

"Thiên thai" là giấc mơ về một nơi chốn yên bình, hạnh phúc, nơi chỉ có "Ánh trăng xanh mơ tan thành suối trần gian - Ái ân thiên tiên em ngờ phút mê cuồng có một lần". Sau khi lên Hà Nội học dự thính trường Mỹ thuật Đông Dương vào năm 1943, ông được giác ngộ cách mạng và hăng hái tham gia vào công cuộc cách mạng xây dụng và bảo vệ Tổ quốc XHCN. Mạch sống ngồn ngộn từ thực tế đã là ngồn cảm hứng vô tận cho những sáng tác của ông trong giai đoạn này. 
Hoạt động trong rất nhiều lĩnh vực và lĩnh vực nào cũng gặt hát được những thành công. Những tưởng như thế một người nghệ sỹ như ông đã được "tổ đãi" quá nhiều và Nàng thơ cũng có phần ưu ái cho ông. Nhưng cuộc đời của Văn Cao không phải là con đường chỉ có hoa hồng. Lăn vào đời để kiếm sống từ khi còn rất sớm với chút vốn chữ nghĩa lưng chừng, Văn Cao chật vật tìm kế mưu sinh.

Tham gia cách mạng với tất cả nhiệt tình của tuổi trẻ, từ lúc tham gia cướp chính quyền,ám sát Việt gian,...cho đến khi chính thức đứng vào hàng ngũ Đảng. Để rồi ông bị kỷ luật, phải tham dự khoá học tập chính trị vào năm 1958, và bị Xuân Diệu chỉ trích qua bài viết “Những tư tưởng nghệ thuật của Văn Cao”. Một người lính hết lòng vì nhân dân cuối cùng bị phê bình là “hai mặt, giả dối, dùng âm binh để đối chọi với Đảng” chỉ vì ông "trót dại" góp mặt lên Đặc san Giai Phẩm và báo Nhân Văn. Ông bị khai trừ ra khỏi BCH Hội Nhạc sĩ, vắng mặt trên các tạp chí văn chương, văn nghệ. Cuộc đời ông lại phải bươn chải sinh nhai. Ông âm thầm sống bằng đủ nghề từ viết nhạc thuê, trang trí sân khấu... cho đến vẽ quảng cáo cho các báo...
Như chàng Trương bị Mỵ Nương chối bỏ tấm chân tình, Văn Cao mang nỗi đau ấy suốt những năm tháng cuối đời. Nhưng không quá bị quan và tuyệt vọng, cuối năm 1975 ông góp cho đời bản "Mùa xuân đầu tiên" - ca khúc ngọt ngào, nhẹ nhàng, êm đềm tình đời và tình người. Các bài nhạc của Văn Cao không nhiều, nhưng bài nào cũng rất xuất sắc và rất Đường Thi. Nhưng có hai bài được nhiều người đánh giá cao nhất đó là hai bản:Trương Chi và Thiên thai.

Ngày 10/7/1995, cánh chim đầu đàn của nền âm nhạc Việt Nam đã ngừng bay sau những tháng ngày chống chọi với bệnh ung thư phổi.
 Tiểu sử

 Xuất thân trong một gia đình viên chức, cha của Văn Cao vốn là giám đốc nhà máy nước Hải Phòng. Thuở nhỏ, Văn Cao hoc ở trường tiểu học Bonnal, sau lên học trung học tại trường dòng Saint Josef, là nơi ông bắt đầu học âm nhạc. Năm 1938, khi mới 15 tuổi, vì gia đình sa sút, Văn Cao bỏ học sau khi kết thúc năm thứ hai bậc thành trung. Ông làm điện thoại viên ở sở Bưu điện tại Hải Phòng, nhưng được một tháng thì bỏ việc.
Cuối những năm 1930, tân nhạc Việt Nam ra đời. Ở Hải Phòng khi đó tập trung nhiều nhạc sĩ tiên phong như Đinh Nhu, Lê Thương, Hoàng Quý... Văn Cao tham gia vào nhóm Đồng Vọng của Hoàng Quý cùng Tô Vũ, Canh Thân, Đỗ Nhuận... và bắt đầu sáng tác ca khúc đầu tay là Buồn tàn thu vào năm 16 tuổi. Cùng nhóm Đồng Vọng, Văn Cao còn sáng tác một số ca khúc hướng đạo vui tươi khác như Gió núi, Gò Đống Đa, Anh em khá cầm tay. Cũng trong thời gian ở Hải Phòng, Văn Cao làm quen với Phạm Duy, khi đó là ca sĩ trong gánh hát Đức Huy. Phạm Duy chính là người đã hát Buồn tàn thu, giúp ca khúc trở nên phổ biến. Năm 1940, Văn Cao có một chuyến đi vào miền Nam. Ở Huế, Văn Cao đã viết Một đêm đàn lạnh trên sông Huế, được coi là bài thơ đầu tay.
Năm 1942, nghe theo lời khuyên của Phạm Duy, Văn Cao rời Hải Phòng lên Hà Nội. Ông thuê căn gác nhỏ số 171 phố Mongrant - nay là 45 Nguyễn Thượng Hiền - và theo học dự thính tại Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Văn Cao còn làm thơ, viết truyện đăng trên Tiểu thuyết Thứ Bảy. Năm 1943 và 1944, Văn Cao hai lần xuất hiện trong triển lãm Salon Unique tổ chức tại nhà Khai trí Tiến Đức, Hà Nội với các bức tranh sơn dầu: Cô gái dạy thì, Sám hối, Nửa đêm. Đặc biệt tác phẩm Cuộc khiêu vũ những người tự tử (Le Bal aux suicidés) được đánh giá cao và gây chấn động dư luận. Tuy được báo chí khen ngợi, nhưng tranh của Văn Cao không bán được. Ông trải qua một thời gian dài ở Hà Nội trong thiếu thốn. Cùng bạn bè, Văn Cao thường phải đứng bán các tác phẩm của mình trên các đường phố Hà Nội, Hải Phòng.

Năm 1981, Việt Nam phát động phong trào cả nước thi sáng tác quốc ca nhưng sau đó không công bố kết quả, cuộc thi cũng không được nhắc lại. Bài Tiến quân ca vẫn là quốc ca của Việt Nam. Cho đến cuối thập niên 1980, nhờ chính sách Đổi mới của Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh, các tác phẩm của Văn Cao cùng những nhạc sĩ tiền chiến khác được biểu diễn trở lại.

Ngày 10 tháng 7 năm 1995, sau một thời gian mắc bệnh ung thư phổi, Văn Cao mất tại bệnh viện Hữu Nghị, Hà Nội.

 Văn Cao đa tài, đa cảm, ông có khát vọng muốn thành công ở nhiều lĩnh vực: nhạc, thơ, họa. Thơ của ông từ Chiếc xe xác đi qua phường Dạ Lạc trở về sau có nhiều nét biến đổi mới, thể hiện một sự tìm về nội tâm. Hội họa của ông, đặc biệt là tranh minh hoạ có phong cách riêng. Nhưng nhắc đến Văn Cao, người ta nhắc đến nhạc. Trong nửa thế kỷ qua, ông là nhạc sĩ lớn.

Ông ra đi, thế giới nghệ thuật của ông vẫn còn đó để nhiều thế hệ còn đắm say, còn tiếp tục yêu ông, một tình yêu sáng trong, cao cả như tâm hồn và âm nhạc của ông.

Minh Xuân - Vietinfo.eu st.